Opšti profesionalni standardi za izveštavanja tokom izbora

Principi sadržani u Kodeksu novinara Srbije u periodu izborne kampanje imaju dodatnu važnost: mediji i novinari su tokom izbora ključni čuvari demokratije i javnog interesa. U ovom periodu se, i zarad demokratije, građana, dobrobiti društva, ali i zarad sopstvenog ugleda, posebno valja pridržavati profesionalnih smernica koji podrazumevaju odgovornost, uređivačku nezavisnost, pravičnost, uravnoteženost i nepristrasnost. Svi zakoni i podzakonska akta koja tretiraju izborno izveštavanje usklađeni su sa opštim etičkim kodeksima. Tokom izbora izuzetno je važno pridržavati se sledećih principa:

1. Raditi u javnom interesu i nezavisno. Prilikom izrade i prezentacije medijskog sadržaja voditi se isključivo interesima građana i javnosti, a ne potrebama političkih stranaka, oglašivača ili interesnih grupacija. Novinari bi trebalo da se odupru pritiscima vlasnika medija ukoliko oni nisu u skladu sa javnim interesom. Nezavisnost ne znači indiferentan odnos prema istini, činjenicama i vrednostima, već odbijanje da se bude alatka u rukama političke propagande.
2. Građanima omogućiti uvid u sve autentične, relevantne i verodostojne informacije, kako bi oni na dan glasanja mogli doneti informisanu odluku u skladu sa svojim interesima i svetonazorima. Prećutkivanje relevantnih informacija ravno je dezinformaciji, odnosno manipulaciji.
3. Biti privržen činjenicama i njihovoj temeljnoj proveri. Imati u vidu da se u periodu kampanje u većoj meri prisutne dezinformacije, manipulacije i spinovanja. Profesionalni standardi podrazumevaju da mediji, novinari moraju, ne samo objavljivati proverene informacije, nego i reagovati na dezinformacije i manipulacije, kritički ukazujući na njih.
4. Politički akteri i njihovi stavovi moraju biti ravnomerno zastupljeni u medijskim sadržajima. To ne znači da svi moraju zauzimati identičan medijski prostor, ali se podrazumeva transparentnost kriterijuma zbog kojih su neki akteri zastupljeniji od drugih. Istovremeno, ukoliko u stavovima kandidata i kandidatkinja postoje dezinformacije, manipulacija činjenicama ili govor mržnje, novinar je dužan da kritički ukaže na njih.
5. Ton izveštavanja mora da bude profesionalan, što znači da ne sme da utiče na podizanje strasti, podela i tenzija u društvu. Važno je voditi računa i o vizuelnoj etici, odnosno vizuelnim sadržajima koji mogu da utiču na podizanje strasti, podela i tenzija (vizuelna etika).
6. Nedopustivo je koristiti govor mržnje i huškati protiv kandidata na osnovu etničke, nacionalne, rodne ili bilo koje druge pripadnosti. Nedopustivo je praviti razliku i davati prednost ili isključivati kandidate na osnovu verske ili etničke pripadnosti, invaliditeta, godina, nacionalne pripadnosti i drugih pripadnosti. Kritički se odnositi prema sadržajima kandidata i političkih subjekata kojima se širi govor mržnje. Takođe, kritički ukazivati i na medije i novinare koji u svom izveštavanju koriste govor mržnje ili diskriminaciju po bilo kojoj osnovi.
7. Uloga medija i novinara nije samo u tome da prenose saopštenja, stavove i da izveštavaju sa događaja već i da kritički propituju stavove, političke procese i ličnosti kandidata u smislu njihove verodostojnosti. Nikad se međutim čitalac, slušalac i gledalac ne sme dovesti u zabludu: uvek mora da se pravi jasna razlika između činjenica sa jedne, i mišljenja, analiza, nagađanja i komentara sa druge strane.
8. S novinarstvom je nespojiv angažman u političkoj partiji i kampanjama političkih stranaka. Mediji i novinari ne smeju objavljivati sadržaje koji se predstavljaju kao novinarski nezavisni, a zapravo su (skriveno) političko oglašavanje.
9. Veoma jasno odvajati sadržaje koje su proizvedeni za potrebe izborne kampanje, odnosno predizborni program i plaćene sadržaje od novinarski nezavisnih priloga.
10. Da bi javnost imala širi i verodostojniji uvid u političke i druge teme tokom izborne kampanje, potrebno je prilikom izrade medijskih sadržaja u što većoj meri konsultovati nezavisne stručnjake, predstavnike civilnog društva i analitičare, kao i same građane. Prilikom izrade sadržaja tipa „vox populi“ verodostojno prikazivati prikupljene stavove građana.
11. U skladu sa profesionalnim standardima, ali i zakonskima pravima na odgovor ili demanti, omogućiti političkim strankama da u što kraćem roku odgovore ili demantuju navode iznesene u medijskom sadržaju. Pravo na odgovor ne sme se zloupotrebljavati za manipulaciju biračima i političke obračune. Nije obavezno objaviti odgovor ili demanti ako on činjenično ne opovrgava navode iznesene u medijskom sadržaju na koji se odnosi.