Pravila za medije u Crnoj Gori

Javni servis

Javni servis – Radiotelevizija Crne Gore (RTCG), kao i lokalni javni servisi, finansirani su iz budžeta, što znači da predstavljaju vlasništvo svih građana. Ta činjenica nameće javnom mediju posebne profesionalne i zakonske obaveze, naročito tokom izbornog procesa, što je prepoznao i zakonodavac, što uključuje: 

• Redovno i tačno informisanje o izbornom procesu (kalendar, uslovi, promjene u zakonodavstvu). 
• Praćenje kampanja svih relevantnih političkih aktera ali, za razliku od komercijalnih emitera, javni servisi nemaju privilegiju da – manje ili više objektivno – procjenjuju ko su relevantni akteri. Za njih to moraju biti svi učesnici izbora koji su od Državne izborne komisije (DIK) dobili potvrdu da su ispunili zakonske uslove za kandidaturu.

U tom smislu, medijski servisi predvođeni RTCG dužni su obezbijediti ravnotežu u zastupljenosti političkih opcija i kandidata. To ne podrazumijeva samo jednaku minutažu, već i kontekst u kojem se određeni akter prikazuje – ton izvještaja, redoslijed u dnevniku, prostor za komentar i odgovor, itd.

Jedna od ključnih obaveza medijskog servisa tokom izborne kampanje je organizovanje političkih debata i sučeljavanja. Nije rijetko da izborni akteri izbjegavaju ovo vrstu političke utakmice, posebno oni koji računaju da do glasova mogu doći i bez izlaganja rizicima nepristrasno vođene debate. Uobičajeno, sučeljavanja se pokušavaju izbjeći postavljanjem raznih preduslova za ulazak u studio, kako bi se pronašao izgovor za nedolazak. Dobre prakse organizovanja debata i sučeljavanja uključuju unaprijed utvrđena i javno dostupna pravila o formatu, učesnicima i trajanju debata. Važni preduslovi za organizovanje uspješne izborne debate/sučeljavanja jeste transparentnost u izboru tema i jednaki tehnički uslovi i tretman svih gostiju. 

Ukoliko javni servis izostavi sučeljavanje, ili ga organizuje selektivno, to se smatra povredom principa jednakog tretmana i javnog interesa.

Strani mediji i selektivan pristup praćenja toka izborne kampanje

U Crnoj Gori se, posebno u predizbornim periodima, uočava pojačano prisustvo stranih medijskih izvora i digitalnih portala sa nejasnim vlasničkim i uređivačkim strukturama koji u svom radu ostaju van uspostavljenog profesionalnog i pravnog medijskog okvira. Ove pojave dovode do neujednačenog medijskog tretmana, favorizovanja pojedinih lista i isključivanja drugih, posebno manjinskih i nezavisnih kandidata.

Uz naglašenu pristrasnost, u njihovim programima bilježi se i afirmacija stavova koji bi se mogli cijeniti kao govor mržnje, plasman neprovjerenih i lažnih informacija s ciljem diskreditacije nekih učesnika izborne utakmice i njihove političke ponude, sumnjiva istraživanja javnog mnijenja bez prezentacije izvora, uzorka i metodologije. Konačno, oni i njihovi partneri iz političkog života vrše pritisak na domaće medije da preuzimaju i prenose njihove sadržaje bez provjere i kritičkog odnosa prema njima. Karakteristično je da takvi portali često nemaju javno poznato uredništvo, impresum ni kontakt podatke; objavljuju isključivo pozitivne sadržaje o jednoj političkoj grupaciji, dok za protivnike koriste negativne kvalifikacije; često su povezani s trol mrežama koje dezinformacijama targetiraju određene biračke grupe.

Sličnu ulogu imaju i anonimni portali i stranice na društvenim mrežama koje se aktiviraju uoči izbora i tokom izborne kampanje a potom nestaju. Iako je ova praksa u Crnoj Gori zabilježena u više izbornih ciklusa, nijedno nadležno tijelo do sada nije uspjelo sistemski da se pozabavi pitanjem “paralelnih medijskih struktura” i riješi tu vrstu problema koje mogu imati ozbiljan uticaj na formiranje javnog mnijenja i konačan ishod izbora.